Η Ιερά Μόνη Ιβήρων εορτάζει στις 15 Αυγούστου την Κοίμηση της Θεοτόκου. Ιδρύθηκε το 980 από τον Ιωάννη Τορνίκιο τον Ίβηρα – αυλικό του ηγεμόνα της Ιβηρίας (Γεωργία) και στρατηγό του Βυζαντίου – στη θέση όπου παλαιότερα υπήρχε η Μονή του Κλήμεντου. Η Μονή βρίσκεται στη βόρεια πλευρά του Αγίου Όρους κοντά στις εκβολές μεγάλου χειμάρρου, πάνω στα ερείπια της αρχαίας πόλης Κλεωναί και είναι τρίτη στην ιεραρχία των Αγιορειτικών μονών. Απέχει 1 ώρα και 30 λεπτά από τις Καρυές με τα πόδια και 30 λεπτά με το αυτοκίνητο.
Στη δικαιοδοσία της Μονής Ιβήρων ανήκουν η Σκήτη Τίμιου Προδρόμου Ιβήρων, έξι Καθίσματα και εικοσιέξι Κελιά από τα οποία δεκαέξι βρίσκονται στις Καρυές. Ένας από τους κτήτορες που εμφανίστηκε το 1030 ως ηγούμενος της Μονής για τον οποίον δεν υπάρχουν πολλές πληροφορίες ο μοναχός Ιωάννης Βαρασβάτζε. Μετά από μία περίοδο παρακμής η Μονή δέχθηκε μεγάλη βοήθεια από Βυζαντινούς ηγεμόνες, Σέρβους βασιλείς και από ηγεμόνες της Γεωργίας. Το 1648 ο τσάρος Αλέξιος παραχώρησε στη Μονή Ιβήρων το μοναστήρι του Αγίου Νικολάου, ένα από τα πλούσια μοναστήρια της Μόσχας, που παρέμεινε στην κατοχή της Μονής μέχρι το 1932. Τα υλικά πλούτη της Μονής την βοήθησαν να ανακαινιστούν και να αποκατασταθούν πλήρως. τελευταίος μοναχός της ιβηρικής κοινότητας, που μειωνόταν συνεχώς, απεβίωσε το 1955.
Ο Καθολικός Ναός της Μονής χτίστηκε το 1030 και ανακαινίστηκε το 1513. Είναι αφιερωμένος στην Κοίμηση της Θεοτόκου και τοιχογραφήθηκε μεταξύ του 16ου και 19ου αιώνα. Εκτός λοιπόν από τις τοιχογραφίες που χρονολογούνται από το 1592 αλλά επιζωγράφησαν αργότερα, αξιοσημείωτα είναι η ασημένια Ρωσική λυχνία του 18ου αιώνα σε σχήμα δένδρου και οι τρείς βαρύτιμοι πολυέλαιοι και τα σιδερένια κάγκελα. Η Τράπεζα χτίστηκε το 1848 στη θέση της παλιότερης όπου καταστράφηκε. Η παλιά είχε τοιχογραφίες του 17ου αιώνα, ενώ η νέα, είναι χωρίς τοιχογραφίες. Η Φιάλη ανακαινιστικά το 1865 και στο θόλο της σώζονται τοιχογραφίες με σκηνές σχετικές με νερά. Η Μονή επίσης διαθέτει ακόμη 17 παρεκκλήσια από τα οποία το σπουδαιότερο είναι εκείνο της <<Πορταϊτισσας>> με την πιο σημαντική εικόνα της Μονής, την Παναγία την Πορταϊτισσα* κοντά στην Πύλη της Μονής Ιβήρων. Στην αυλή της Μονής βρίσκεται και το εκκλησάκι του Προδρόμου και δεξιά της Λιτής βρίσκεται το παρεκκλήσι του Αγίου Νικολάου ενώ αριστερά το παρέκκλιση των Αρχαγγέλων.
Η βιβλιοθήκη της Μονής βρίσκεται απέναντι από το Καθολικό και είναι πλούσια σε φιλοσοφικά, θεολογικά και ιστορικά χειρόγραφα στην ελληνική και λατινική γλώσσα. Διαθέτει περίπου 2.000 χειρόγραφους κώδικες του 11ου και 14ου αιώνα –ανάμεσά τους 123 περγαμηνές- και 5.000 έντυπους τόμους. Διαθέτει επίσης ένα περγαμηνό Ευαγγέλιο του 8ου αιώνα, 31 περναμηνά Ευαγγέλια του 12ου-14ου αιώνα και δύο χάρτινα του 17ου αιώνα. Στη βιβλιοθήκη της Μονής βρίσκονται τα πολύτιμα και αναντικατάστατα Γεωργιανά χειρόγραφα και ιδιαίτερα μικρός εικονογραφημένος κώδικας του Ιωάννη του Δαμασκηνού, του 13ου αι., που περιέχει το επικό ποίημα του 'Βαρλαάμ και Ιωασάφ'
ΚΕΙΜΗΛΙΑ ΚΑΙ ΕΙΚΟΝΕΣ:
Μεταξύ των κειμηλίων είναι τα λεπτοδουλεμένα κεντητά άμφια του πατριάρχη Διονυσίου Δ' και ο μανδύας του Γρηγορίου Ε'. Ένα ξεχωριστό κειμήλιο είναι το παράπτωμα της Ωραίας Πύλης, που παριστά την Κοίμηση της Θεοτόκου. Ανάμεσα στα πιο εντυπωσιακά κειμήλια είναι και μία ασημένια λυχνία σε σχήμα λεμονιάς με τρία επίχρυσα λεμόνια –προσφορά ευσεβών Μοσχοβιτών 1818- πολλά υπέροχα χρυσοκέντητα άμφια και ένας μανδύας που ονομάζεται «ο σάκος του Τσιμισκή», ο οποίος είναι κεντημένος με παραστάσεις. αετών σε πλαίσιο αραβουργήματος. Πιθανότατα άμφιο ενός ανώτερου κληρικού του 15ου αιώνα. Υπάρχουν ακόμα και πολλά έγγραφα σφραγισμένα με πολύτιμες σφραγίδες αλλά για τους μοναχούς ο πιο πολύτιμος θησαυρός είναι τα ιερά λείψανα των τιμημένων μαρτύρων και πατέρων της εκκλησίας, διατηρημένα σε ασημένιες και χρυσές λειψανοθήκες. Εκτός από το δεξί χέρι του Μεγάλου Βασιλείου, Επισκόπου Καππαδοκίας (329-379), η κάρα του επισκόπου Γρηγορίου Νύσσης, υπάρχει και το αριστερό πόδι Μακρίνας, ηγουμένη της Μονής της Ίριδας.
ΕΙΚΟΝΑ ΠΑΝΑΓΙΑ ΠΟΡΤΑΪΤΙΣΣΑ
Μεταξύ του Καθολικού και της κεντρικής εισόδου της Μονής βρίσκεται μια παρέκκλιση με την πιο σημαντική εικόνα της Μονής την Παναγία την Πορταϊτισσα. Στην περίοδο της εικονομαχίας, όταν βασίλευε ο αυτοκράτορας Θεόφιλος τον 9ο αι. που ζούσε στη Νίκαια και κάτοχος της εικόνας, αναγκάστηκε να πετάξει την εικόνα στη θάλασσα για να σωθεί από την καταστροφή. Η εικόνα έπλευσε μέχρι τις ακτές του Αγίου Όρους όπου την βρήκε ο Γεωργιανός ερημίτης μοναχός Γαβριήλ. Μετά το θάνατο του μοναχού ο ηγούμενος της Μονής Ιβήρων μετέφερε την εικόνα στη Μονή για ασφάλεια και την τοποθέτησε στο ιερό του ναού. Όμως η εικόνα εξαφανίστηκε από εκεί και επανεμφανίστηκε πάνω από την κεντρική πύλη της Μονής. Τρεις φορές την μετέφεραν πίσω και τρεις φορές εξαφανίστηκε για να επανεμφανιστεί στο ίδιο σημείο όπου παρέμεινε. Μία μέρα ακούστηκε φωνή από τα ουράνια απευθυνόμενη στους μοναχούς: 'Δεν ήλθα σε σας για να προστατευτώ, αλλά για προστατεύω'. Οι μοναχοί τότε έκτισαν κοντά στην πύλη ένα παρεκκλήσι τιμώντας την εικόνα, η οποία είναι μέσα σ' ένα ασημένιο και χρυσό κάλυμμα με πολύτιμες πέτρες. Αρκετά τάματα την πλαισιώνουν και έκτοτε τιμάται σε αυτή τη θέση.
ΑΞΙΑ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ:
Στη Μονή αυτή αξίζει να δουν οι γυναίκες το παρεκκλήσι της <<Πορταϊτισσας>> το οποίο βρίσκεται η θαυματουργή εικόνα της Θεοτόκου της Πορταϊτισσας. Το σκευοφυλάκιο της Μονής με τους ανεκτίμητους και πολύτιμους θησαυρούς της.